Τα βυζαντινά νομίσματα ομιλούν [Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα]

Ο Κωνσταντίνος Δούκας παντρεύτηκε την όμορφη Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα (δεύτερη σύζυγό του μετά το θάνατο της Δαλασσηνής) πριν το 1050, προτού στεφτεί αυτοκράτορας.

Η Ευδοκία του χάρισε έξι παιδιά. Τον κατοπινό αυτοκράτορα Μιχαήλ, τον Ανδρόνικο, τον Κωνστάντιο, την Αννα που έγινε μοναχή, τη Θεοδώρα που παντρεύτηκε το Δόγη της ΒενετίαςDomenico Selvo, και τελευταία τη Ζωή που παντρεύτηκε τον Αδριανό, αδελφό του αυτοκράτορα Αλέξιου Α' Κομνηνού.

Λίγο πριν το θάνατό του, ο Κωνσταντίνος Ι' [1059-1067] ώρισε αυτοκράτορα μόνον αυτή, δίνοντας στους δύο γιους του Μιχαήλ και Κωνστάντιο τον τίτλο του βασιλέως.

Απαίτησε όμως να μην ξαναπαντρευτεί η Ευδοκία μετά το θάνατό του, υπόσχεση που του πρόσφερε η Ευδοκία παρουσία της συγκλήτου και του πατριάρχη.

Στο χάλκινο νόμισμα ευρείας κυκλοφορίας, φόλλις, στην παραπάνω εικόνα ,

απεικονίζεται από τη μία μεριά ο Χριστός και από την άλλη μόνον ο Κωνσταντίνος και η Ευδοκία που κρατούν μαζί το λάβαρο.

Οι γιοι τους φυσικά είναι απόντες.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Browsing Byzantine Empire Coinage of Constantine X

BYZANTINE EMPRESS EVDOKIA MAKREMBOLITISSA
"COPPER FOLLES OF KONSTANTINE X DOUKAS FROM KUVA-Yİ
MİLLİYE MUSEUM and MANİSA MUSEUM"
Yrd. Doç. Dr. Ceren ÜNAL
Celal Bayar Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi,
Sanat Tarihi Bölümü

Χριστοφιλοπούλου, Α. (1997). Βυζαντινή Ιστορία. Β2 867-1081. Θεσσαλονίκη: Βάνιας

Η αποτυχημένη πολιορκία της Πόλης από τον Άραβα πρίγκηπα Μουσαλμά [ή Μασαλμᾶ] 617-618.

Η αποτυχημένη πολιορκία της Πόλης από τον Άραβα πρίγκηπα Μασαλμᾶ 617-618.

[Το βυζαντινο-αραβικό μέτωπο,  7ο-10ος αιώνας.]

Ο Μασλαμά ιμπν Αμπντ αλ Μαλίκ ήταν γιος χαλίφη, αλλά αποκλείστηκε από τη διαδοχή, μιας και ήταν γιος δούλας.

Φημισμένος στρατηγός, είχε πάρει μέρος σε πολλές μάχες κατά των Βυζαντινών, και ήταν στρατιωτικός διοικητής της Αρμενίας.

Το 715 διέσχισε την οροσειρά του Ταύρου, αρχηγός ενός τεράστιου στρατού για να καταφέρει το τελικό πλήγμα κατά του Βυζαντίου.

Ήθελε να εκμεταλλευτεί την αποδυναμωμένη αυτοκρατορία που σπαράσσονταν από εμφύλιες συγκρούσεις για πολλά χρόνια, κατά τη βασιλεία ανίκανων ηγετών, όπως ο Ιουστινιανός Β’ ο Ρινότμητος, ο Φιλιππικός, ο Αναστάσιος Β’ και ο Θεοδόσιος Γ’.

[Σύγκρουση του χαλιφάτου & της Ρωμανίας στη Μεσόγειο, 7ος- 11ος αιώνας].

Βρήκε όμως μπροστά του το στρατηγό Λέοντα, ο οποίος όχι μόνο δεν αποδέχτηκε την πρόσκληση του Μασαλμά να συμμαχήσει μαζί του, αλλά πρόλαβε να ανακαταλάβει το Αμόριο και να αποστερήσει αυτή την πολύτιμη στρατηγικά πόλη από τους Άραβες.

Το καλοκαίρι του 717, ο Μασαλμά περνάει περνάει τα Δαρδανέλια και αρχίζει την πολιορκία της Πόλης με μια απίστευτα τεράστια για εκείνη την εποχή πολεμική μηχανή: 120.00 στρατό και στόλο 1.800 πλοίων!

Βρίσκει πάλι αντιμέτωπο τον Λέοντα, ο οποίος έχει στεφθεί πλέον αυτοκράτορας (Λέων Γ’), αφού ο ανίκανος προκάτοχός του, ο Θεοδόσιος Γ’ παραιτήθηκε και κρύφτηκε σε μοναστήρι στην Έφεσο, μετά από πίεση των στρατιωτικών και πολιτικών αρχόντων, οι οποίοι τρομοκρατήθηκαν όταν κατάλαβαν το μέγεθος του κινδύνου.

[Το υγρόν πυρ εν δράσει.]

Την επίθεση ξεκίνησε το αραβικό ναυτικό, αλλά αντιμετωπίστηκε από το φοβερό υγρόν πυρ των Βυζαντινών. Όσα πλοία δεν κάηκαν, άραξαν στις ακτές του Βοσπόρου για να ξεχειμωνιάσουν.

Ο χειμώνας όμως του 717-718 ήταν τόσο βαρύς που τα πάντα καλύφθηκαν με χιόνι επί εκατό ημέρες! Αναρίθμητες οι απώλειες των Αράβων από το πολικό κρύο, τόσο σε πολεμιστές όσο και σε ζωντανά.

Σαν να μην έφτανε το ψύχος, οι Άραβες έπρεπε να αντιμετωπίσουν την πείνα, τις φοβερές αρρώστιες και τις συνεχείς επιθέσεις των Βουλγάρων που είχαν συμμαχήσει με τους Βυζαντινούς.

Την άνοιξη φτάνει δεύτερος αραβικός στόλος από την Αίγυπτο και την Τυνησία για ανεφοδιασμό.

Νέα δυσάρεστη έκπληξη περιμένει όμως το Μασαλμά. Πολλοί από τους ναύτες του, μάλλον χριστιανοί, μόλις έφτασαν κοντά στις ακτές της Βιθυνίας, αυτομόλησαν χρησιμοποιώντας τις βάρκες των πολεμικών, ζητωκραυγάζοντας το όνομα του Λέοντα! Ακριβώς πάνω στη σύγχυση που προκλήθηκε ανάμεσα στους Άραβες βρήκε ευκαιρία ο Λέοντας να χρησιμοποιήσει τα πυρπολικά για να ολοκληρώσει την καταστροφή του μουσουλμανικού ναυτικού.

Ο Μουσαλμάς αναγκάζεται τον δεκαπενταύγουστο του 718 σε υποχώρηση, αλλά ακόμη και τα μελτέμια τον καταδιώκουν. Ο στόλος του σκορπίστηκε σ’ όλο το Αιγαίο, μέχρι την Κύπρο, πολλά δε πλοία του βυθίστηκαν αύτανδρα!

Έτσι έληξε η δεύτερη και τελευταία πολιορκία της Πόλης από τους Άραβες.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 732, οι Φράγκοι ανακόπτουν την αραβική επέλαση στο Πουατιέ της Γαλλίας.

Πηγές:

Νικηφόρου Σύντομος Ιστορία

http://books.google.com.au/books/about/Breviarium_historicum_de_rebus_gestis.html?id=H5Q-AAAAcAAJ

Θεοφάνους Χρονογραφία

http://khazarzar.skeptik.net/pgm/PG_Migne/Theophanes%20Abbot%20and%20Confessor_PG%20108/Chronographia.pdf

Maslama ibn Abd al-Malik [wikipedia]

https://en.wikipedia.org/wiki/Maslama_ibn_Abd_al-Malik

Λέων ο Γ' [Βικιπαίδεια]

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%AD%CF%89%CE%BD_%CE%93%C2%B4

Byzantine Coinage, Chronological Index of Byzantine Rulers

http://www.wildwinds.com/coins/byz/i.html

Brooks, E. W. (1899). "The Campaign of 716–718 from Arabic Sources". The Journal of Hellenic Studies (The Society for the Promotion of Hellenic Studies) XIX: 19–33.

Προσθήκες - διορθώσεις στο διαμοιρασμένο έγγραφο

Ποιος Ρωμαίος αυτοκράτορας πέθανε από μαγκάλι;

To μαγκάλι [τουρκικά mangal, αγγλιστί brazier]

είναι ένα μεταλλικό δοχείο που χρησιμοποιείται,

ήδη από την αρχαιότητα,

για μαγείρεμα [μπάρμπεκιου] ή για θέρμανση.

Είναι εξαιρετικά όμως επικίνδυνη η χρήση του,

διότι λόγω της ατελούς καύσης του κάρβουνου

παράγεται μονοξείδιο του άνθρακα,

αέριο άγευστο, άοσμο, άχρωμο,

που προκαλεί συχνά το θάνατο από ασφυξία σε κλειστούς χώρους.

Flavius Jovianus Augustus [363-364]

Το Φεβρουάριο του 364, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Ιοβιανός,

πέθανε στη σκηνή του, κοντά στα Δαδάστανα της Βιθυνίας [στη Μικράς Ασία],

πιθανόν από αναθυμιάσεις μονοξειδίου του άνθρακα.

Είχε γίνει αυτοκράτορας μόλις πριν λίγους μήνες.

όταν σκοτώθηκε ο προκάτοχός του Ιουλιανός στον πόλεμο κατά των Περσών.

Στη σύντομη βασιλεία του είχε προλάβει να ακυρώσει όλα τα

αντιχριστιανικά διατάγματα του Ιουλιανού,

καθιστώντας πάλι το χριστιανισμό επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jovian (363-364 A.D.) Thomas Banchich

FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS

Η μάχη του Ματζικέρτ και η μοίρα του Ρωμανού Διογένη & του Αλπ Αρσλάν

Το καλοκαίρι του 1071 ο αυτοκράτορας Ρωμανός Δ' ο Διογένης φτάνει στη Θωσπίτιδα λίμνη, στα βάθη της Ανατολίας, και ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει τους Σελτζούκους.
Ο στρατός του είναι ένα μωσαϊκό από μισθοφόρους Βάραγκες, Νορμανδούς, Φράγκους, Σλάβους, ακόμη και Ούζους [που ήταν τουρκικό φύλο].
Ίσως όμως το πιο αναξιόπιστο τμήμα του στρατού του ήταν ο ιδιωτικός στρατός του Ανδρόνικου Δούκα, από την περιβόητη οικογένεια που εποφθαλμιούσε φυσικά το θρόνο του Ρωμανού.
Ο αυτοκράτορας διέπραξε το ένα λάθος μετά το άλλο, σαν να επεδίωκε τη συντριβή του περισσότερο απ' ότι οι αντίπαλοί του.
Κατ’ αρχάς διώχνει το φράγκικο ιππικό του Ρουσέλιου και το στράτευμα υπό τον Ιωσήφ Ταρχανιώτη σε κατασκοπευτική αποστολή, μειώνοντας έτσι το στρατό του στο μισό.
Κατόπιν, καταλαμβάνει ο ίδιος το Ματζικέρτ και όταν μαθαίνει ότι πλησιάζουν οι Σελτζούκοι στέλνει κατ’ αρχάς το Νικηφόρο Βρυέννιο και μετά  το Νικηφόρο Βασιλάκιο για να τους αντιμετωπίσουν.
Οι Τούρκοι καταφέρνουν να πιάσουν αιχμάλωτο το Βασιλάκιο και επιτίθενται με τους φοβερούς τους τοξότες εναντίον του βυζαντινού στρατοπέδου τη νύχτα, σκορπώντας τον πανικό.
Τότε ο αυτοκράτορας αντιλαμβάνεται ότι ο αντίπαλός του ετοιμάζει γενική επίθεση και στέλνει αγγελιαφόρους να ειδοποιήσουν το Ρουσέλιο και τον Ταρχανιώτη να επιστρέψουν στη βάση τους και να ενωθούν με τον υπόλοιπο βυζαντινό στρατό. Αυτοί όμως δεν υπακούουν και συνεχίζουν την πορεία τους προς ανατολάς.
Τότε συμβαίνει κάτι που πολύ παραξένεψε τον αυτοκράτορα. Ο Αλπ Αρσλάν ζητά συνθήκη ειρήνης με τους Βυζαντινούς, πιθανόν επειδή το κυριότερο ενδιαφέρον του ήταν η συντριβή των Φατιμιδών της Αιγύπτου και όχι οι Βυζαντινοί.

Ο Ρωμανός, όμως, εκλαμβάνει την πρόταση του Τούρκου σουλτάνου ως λιποψυχία και διατάζει γενική επίθεση την 26η Αυγούστου του 1071.
Οι Σελτζούκοι δεν περίμεναν τέτοια κίνηση και οπισθοχωρούν συντεταγμένα σχηματίζοντας διάταξη ημισελήνου και πλευροκοπώντας τους Βυζαντινούς με τόξα.
Ο Ρωμανός διαπράττει τότε νέο σφάλμα και διατάζει οπισθοχώρηση, φοβούμενος ότι έχουν απομακρυνθεί πολύ από το στρατόπεδό τους, ή πως μπορεί να περικυκλωθούν από τον εχθρό.
Σημειώνεται τότε δεύτερη προδοσία. Ο Ανδρόνικος Δούκας διαδίδει ότι σκοτώθηκε ήδη ο αυτοκράτορας και τρέπεται σε άτακτη φυγή, συμπαρασύροντας ολόκληρο το στράτευμα. Ο Αλπ Αρσλάν δε χάνει τη χρυσή αυτή ευκαιρία και διατάζει γενική αντεπίθεση.
Ο Ρωμανός μένει μονάχος του αφού τον εγκαταλείπουν πανικόβλητοι ακόμη και οι βασιλικοί ιπποκόμοι! Πολεμά γενναία, παρότι δέχεται τραύμα στο χέρι από σπαθί και τελικά συλλαμβάνεται αιχμάλωτος μόνον αφού του σκοτώνουν το άλογο και αναγκαστεί να πολεμήσει πεζός.
Τον σέρνουν αιμόφυρτο στο σουλτάνο, οποίος πείθεται πως πρόκειται για τον αυτοκράτορα μόνον όταν ο ήδη συλληφθείς Βασιλάκιος γονατίζει και τον προσκυνά.

Ο Αλπ Αρσλάν τον ρώτησε τότε τι θα έκανε ο Ρωμανός αν ο ίδιος βρισκόταν στη θέση του αιχμάλωτος. Ο αυτοκράτορας του απάντησε ειλικρινά πως θα τον τιμωρούσε σκληρά.
Ο σουλτάνος όμως έπραξε τελείως διαφορετικά.
Του φέρθηκε με τις καλύτερες τιμές, σαν να ήταν προσκεκλημένος του, και τελικά του επέτρεψε να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη, μετά από συμφωνία να του πληρώσει λύτρα.
Το οικτρό τέλος του Ρωμανού Διογένη δεν επρόκειτο να έρθει από τους Σελτζούκους αλλά από τους ίδιους τους συνωμότες στην Πόλη!
Εγκαταλελειμμένος ακόμη και από τη σύζυγό του Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα, προσπάθησε να αντιμετωπίσει στρατιωτικά τους εχθρούς του, αλλά ηττήθηκε από τον Ανδρόνικο και παραδόθηκε, με τη συμφωνία να γίνει μοναχός.
Παρότι τη συνθήκη την επεκύρωσαν τρεις επίσκοποι οι Δούκες αθέτησαν το λόγο τους, και ενώ ο Ρωμανός επέστρεφε ταλαιπωρημένος από δηλητηρίαση, ο καίσαρ Ιωάννης διέταξε να τυφλωθεί, βασανίζοντάς τον με το χειρότερο τρόπο.
Τελικά ο Ρωμανός σύρθηκε στην Προποντίδα, όπου και άφησε την τελευταία του πνοή στις 4 Αυγούστου του 1072, λίγες μέρες αφότου ο Μιχαήλ Ψελλός του έστειλε συγχαρητήρια επιστολή για την απώλεια της όρασής του!
Ακόμη πιο αναπάντεχο ήταν το τέλος του Αλπ Αρσλάν την ίδια χρονιά!

H σελτζούκικη αυτοκρατορία του έφτανε από το Αιγαίο Πέλαγος μέχρι την Κεντρική Ασία και από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τον Περσικό Κόλπο, αλλά ο Αλπ Αρσλάν ήθελε να επεκταθεί ακόμη παραπέρα στο Τουρκεστάν. Έφτασε πράγματι μέχρι τις όχθες του ποταμού Ώξου νικώντας τον ηγεμόνα της περιοχής Γιουσούφ ελ Χαρέζμι, τον οποίο συνέλαβε μάλιστα αιχμάλωτο.
Ο Γιουσούφ οδηγήθηκε στο σουλτάνο και καταδικάστηκε σε θάνατο.
Τότε, όρμησε εναντίον του Αλπ Αρσλάν βγάζοντας ένα κρυμμένο μαχαίρι.
Ο σουλτάνος έκανε νεύμα στους φρουρούς του να μην κινηθούν, σίγουρος για την επιδεξιότητά του στο τόξο, αλλά ενώ σημάδευε τον Γιουσούφ, γλίστρησε, το βέλος του αστόχησε, και ο Γιουσούφ κατάφερε να τον χτυπήσει στο στήθος.
Ο σουλτάνος πέθανε από το τραύμα μετά από λίγες ημέρες, στις 25 Νοεμβρίου του 1072,  42 χρονών, δηλαδή το ίδιο έτος και σε ίδια ηλικία με το Βυζαντινό του αντίπαλο...
Ο Αλπ Αρσλάν κηδεύτηκε δίπλα στον τάφο του πατέρα του, Τσαγκρί Μπεγκ, στην πόλη Μερβ (Αντιόχεια της Μαργιανής), τη “μητέρα του κόσμου”,  την πολυπληθέστερη της εποχής εκείνης, που βρίσκεται πάνω στο δρόμο του μεταξιού.
Η επιγραφή στον τύμβο του γράφει:
“Όσοι γνωρίσατε την ουρανομήκη δόξα του Αλπ Αρσλάν, κοιτάξτε. Τώρα βρίσκεται στο μαύρο χώμα.”

Και όσο για την ένδοξη Μερβ, δεν έχουν απομείνει παρά μόνο ερείπια...

Βιβλιογραφία

[στο διαδίκτυο]
Romanos (or Romanus) IV Diogenes
Ρωμανός Δ΄ Διογένης
Δουκών δυναστεία (1059-1081)
Eudokia Makrembolitissa
Alp Arslan
The Great Seljuq Empire
Merv

[έντυπη]
Kean, R. M. (2005). Ιστορικός άτλας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αθήνα: Σαββάλας
Παπαρρηγόπουλος, Κ. (1971). Ιστορία του ελληνικού έθνους. Βιβλίον Δωδέκατον. Μεσαιωνικός ελληνισμός. ΙV. Κομνηνοί. Σταυροφορίαι. Αθήναι: Γαλαξίας